চীনে (China) শেহতীয়াকৈ পাকিস্তানী নৌসেনা (Pakistani Navy)ৰ বাবে ‘পিএনএছ হেংগাৰ’ (PNS hanger) নামৰ এখন ছাবমেৰিন নিৰ্মাণ (Submarine construction) কৰিছে। পাকিস্তান নৌসেনাই ইতিমধ্যে ছাবমেৰিনখন কমিছন কৰিছে। কমোডৰ ওমৰ ফাৰুকে ছাবমেৰিনখন আনিবলৈ নৌসেনাৰ কনভয়ৰ সৈতে চীনলৈ গৈছিল। উভতি অহাৰ পথত তেওঁ শ্ৰীলংকাৰ ৰাজধানী কলম্বোত ৰৈছিল। শ্ৰীলংকাৰ দৈনিক ‘দ্য মৰ্নিং’ কাকতৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত, ওমৰ ফাৰুকে কয় যে হেংগাৰ শ্ৰেণীৰ ছাবমেৰিন অন্তৰ্ভুক্ত কৰিলে পাকিস্তানক বংগোপসাগৰত ইয়াৰ উপস্থিতি নিশ্চিত কৰাত সহায় কৰিব।
‘দ্য মৰ্নিং’ কাকতৰ সৈতে হোৱা বাৰ্তালাপত কমোডৰ ফাৰুকে কয়, “পিএনএছ হেংগাৰ শৃংখলাৰ আৰু ৭ খন ছাবমেৰিন সোনকালেই পাকিস্তান নৌসেনাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ব। এই শৃংখলাৰ ছাবমেৰিনবোৰে বংগোপসাগৰত পাকিস্তানৰ উপস্থিতি বজাই ৰাখিব।” ১৯৭১ চনলৈকে বংগোপসাগৰত পাকিস্তানী ছাবমেৰিন মোতায়েন কৰা হৈছিল। ইয়াক ‘পিএনএছ হেংগাৰ’ বুলিও কোৱা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ যুদ্ধৰ সময়ত, পিএনএছ হেংগাৰে ভাৰতীয় নৌসেনাৰ ছাবমেৰিন আইএনএছ খুক্ৰি বংগোপসাগৰত ডুবাই দিছিল।
অৱশ্যে সেই যুদ্ধত বাংলাদেশ-ভাৰত যুটীয়া বাহিনীৰ হাতত পৰাজয়ৰ পিছত পাকিস্তানে বংগোপসাগৰ ত্যাগ কৰে। তেতিয়াৰ পৰা পাকিস্তানী নৌসেনাৰ উপস্থিতি মুখ্যতঃ উত্তৰ আৰৱ সাগৰতে সীমাবদ্ধ হৈ আছে। আনহাতে, বংগোপসাগৰ পৰম্পৰাগতভাৱে এনে এক অঞ্চল য’ত ভাৰতে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভৌগোলিক আৰু কৌশলগত সুবিধা উপভোগ কৰে। বিশাখাপট্টনমত ভাৰতীয় পূব নৌসেনা কমাণ্ডৰ অৱস্থান আৰু আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ সৈতে ইয়াৰ সান্নিধ্যৰ বাবে বংগোপসাগৰ ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ মাজত সামগ্ৰী আৰু শক্তিৰ বাণিজ্যৰ বাবে ক্ৰমান্বয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। এই বিশাল জলাশয়, ইয়াৰ উপকূলীয় ৰাজ্যবোৰ হৈছে ভাৰত, বাংলাদেশ, ম্যানমাৰ, থাইলেণ্ড, মালয়েছিয়া, ইণ্ডোনেছিয়া আৰু শ্ৰীলংকা। ভাৰত-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত অন্যান্য প্ৰতিদ্বন্দ্বী নৌ শক্তিৰ উত্থানৰ মাজত এই দেশসমূহৰ ভূ-ৰাজনৈতিক গুৰুত্বও প্ৰচুৰ।
সেইবাবেই শ্ৰীলংকাত এজন জ্যেষ্ঠ পাকিস্তানী নৌসেনা বিষয়াৰ মন্তব্য তাৎপৰ্যপূৰ্ণ। দ্য মৰ্নিঙৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত, কমোডৰ ফাৰুকে পিএনএছ হেংগাৰটোক “গেম চেঞ্জাৰ” বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে পাকিস্তানে এই শ্ৰেণীৰ আঠখন ছাবমেৰিন অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰি আছে। খবৰটো ৭ জুনত দ্য মৰ্নিঙে প্ৰকাশ কৰিছিল। বংগোপসাগৰ কোনো এখন দেশৰ আঞ্চলিক সামুদ্ৰিক সীমা নহয়। আন্তৰ্জাতিক আইনৰ অধীনত উপকূলীয় ৰাজ্যসমূহে তেওঁলোকৰ উপকূলৰেখাৰ পৰা ১২ নটিকেল মাইল (২২ কিঃমিঃ) লৈকে বিস্তৃত আঞ্চলিক জলসীমা আৰু ২০০ সামুদ্ৰিক মাইল (৩৭০ কিমি) লৈকে বিস্তৃত একচেটিয়া অৰ্থনৈতিক অঞ্চলৰ ওপৰত সাৰ্বভৌমত্ব প্ৰয়োগ কৰে৷ এই পৰিসৰৰ বাহিৰত আন্তৰ্জাতিক জলসীমা আছে, য’ত আনকি বিদেশী সামৰিক জাহাজো মুক্তভাৱে চলাচল কৰিব পাৰে।
